Od 1 lipca 2023 roku weszły w życie znaczne zmiany kodeksu postępowania cywilnego, które będą miały istotny wpływ na rozpatrywanie sporów pomiędzy przedsiębiorcami i konsumentami, w szczególności mogą mieć znaczenie dla biur podróży. Wśród z istotnych zmian jest wprowadzenie specjalnego postępowania z udziałem konsumentów oraz uproszczeń w tzw. postępowaniach bagatelnych (o wartości przedmiotu sporu do 4000 zł).

Kiedy stosujemy nowe przepisy?

Nowe postanowienia Kodeksu postepowania Cywilnego stosuje się w sprawach o roszczenia konsumenta przeciwko przedsiębiorcy oraz o roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi nawet wtedy gdy przedsiębiorca będący stroną postępowania zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Warto wyjaśnić, że konsumentem w rozumieniu prawa jest osoba fizyczna, która zawiera umowę z przedsiębiorcą, niezwiązaną bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

W praktyce w zdecydowanej większości przypadków turysta zwierający umowę z biurem podróży będzie konsumentem, a zatem nowe przepisy będą miały zastosowanie zawsze gdy klient dochodzi swoich praw przed sądem przeciwko organizatorowi ale także gdy to organizator miały z jakiegoś powodu roszczenie procesowe w stosunku do klienta (np. o niezapłaconą część ceny imprezy turystycznej).

Właściwość sądu

W sprawach rozpoznawanych według nowych przepisów konsument może wytoczyć powództwo również przed sąd właściwy dla miejsca swojego zamieszkania. Jest to tak zwana przemienna właściwość sądu w sprawach z udziałem konsumentów i chyba największa i mająca najpoważniejsze konsekwencje zmiana w przepisach. Jest to przełamanie zasady ogólnej postępowania cywilnego, iż powództwo wytacza się przed sądem właściwym dla pozwanego.

Dotąd było tak, że klienci biur podróży, chcąc złożyć pozew w sprawie przeciwko organizatorowi musieli kierować go do sądu zgodnie z siedzibą. Dla organizator jest to bardzo wygodne, ponieważ może obsługiwać swoje procesy sądowe własnymi prawnikami na miejscu, a dla klientów wręcz przeciwnie. W przypadku organizatorów sprzedających oferty na terenie całej Polski (co jest powszechne) niejednokrotnie, dla turysty oznacza to konieczność wytoczenia powództwa przed sądem odległym o dziesiątki, a nawet setki kilometrów od miejsca zamieszkania, co stanowi utrudnienie praktyczne ale i dodatkowe koszty.

Od teraz konsument będzie mógł pozwać organizatora przez sądem właściwym dla swojego miejsca zamieszkania i cała niedogodność z kosztami dojazdów i zapewnienia obsługi prawnej spada na organizatora. Jest to oczywiście rozwiązanie prokonsumenckie, które może nie podobać się organizatorom i bez wątpienia modyfikuje to pozycje negocjacyjne stron w przypadku reklamacji klientów. Perspektywa prowadzenia sporu z klientem na drugim końcu Polski może być istotnym czynnikiem wpływającym na większą skłonność biur podróży do polubownego rozwiązywania sporów z organizatorami. Koszty toczenia sporów sądowych mogą bowiem bardzo szybko przekroczyć wartość przedmiotu sporu.

Prekluzja

Zgodnie z nowymi przepisami na przedsiębiorcę nałożone są większe wymogi dotyczące koncentracji materiału dowodowego albowiem są oni zobowiązani powołać wszystkie twierdzenia i dowody w pozwie lub w odpowiedzi na pozew. Twierdzenia i dowody powołane później przez biuro podróży podlegają pominięciu, chyba że strona będąca przedsiębiorcą uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. W takim przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania.

Jeżeli chodzi o konsumentów, to mogą oni zgodnie z zasadami ogólnymi przytaczać twierdzenia i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków i twierdzeń strony przeciwnej aż do zamknięcia rozprawy, chyba że sąd nałoży zobowiązanie zakreślając odpowiedni termin.

Widać w tym przypadku, że legislacja zdecydowanie ma na celu zaostrzyć wymogi formalne w stosunku do przedsiębiorców i tylko wobec nich, pozostawiając obowiązki procesowe klientów na poziomie właściwym dla przepisów ogólnych.

Koszty postępowania

Ciekawym rozwiązaniem w nowych przepisach jest również możliwość obcążenia przedsiębiorcy kosztami procesu niezależnie od wyniku sprawy jeżeli zaniechał próby dobrowolnego rozwiązania sporu, uchylił się od udziału w niej lub uczestniczył w niej w złej wierze i przez to przyczynił się do zbędnego wytoczenia powództwa lub wadliwego określenia przedmiotu sprawy.

Zatem jednym z kluczowych nowych elementów w porównaniu do dotychczasowych przepisów jest możliwość ukarania przedsiębiorców za brak uczestnictwa w próbie dobrowolnego rozwiązania sporu lub niewystarczające zaangażowanie, które spowodowało zbędne wszczęcie postępowania sądowego lub wadliwe określenie przedmiotu sprawy.

Sprawy bagatelne

Ustawodawca w postępowaniu uproszczonym wyróżnia specjalną grupę spraw, które są nazywane w literaturze bagatelnymi. Do tej pory, zgodnie z obecnym brzmieniem art. 5058 § 4 KPC, dotyczyły one postępowań, w których wartość przedmiotu sporu nie przekraczała 1000 złotych. Nowa poprawka zwiększa ten limit do 4000 złotych i wprowadza również nowy mechanizm mający na celu usprawnienie rozpatrywania takich spraw.

Zgodnie z nowym przepisem, art. 5051a KPC, sprawa bagatelna może zostać rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawny, nawet jeśli strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy. Decyzja, czy rozprawa będzie konieczna w danej sprawie, leży w gestii sądu.

Pozostają również inne szczególne rozwiązania dotyczące spraw tego rodzaju, które nadal obowiązują. Po pierwsze, sąd może ograniczyć uzasadnienie wyroku do wyjaśnienia jego podstawy prawnej, przywołując odpowiednie przepisy prawa. Po drugie, sąd drugiej instancji ma uprawnienie do unieważnienia zaskarżonego wyroku w sprawach bagatelnych i przekazania jej do ponownego rozpatrzenia jedynie w ściśle określonych przypadkach. Dotyczy to stwierdzenia nieważności postępowania, wystąpienia podstaw do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania.

Przedstawione zmiany mają na celu ograniczenie zakresu działań sądów w sprawach bagatelnych oraz umożliwienie sprawnego ich rozstrzygnięcia. Zmiany weszłyby w życie po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia ustawy (1 lipca 2023 roku). Przepis ograniczający możliwość unieważnienia wyroku w postępowaniu apelacyjnym będzie również stosowany do nowego zakresu spraw bagatelnych, w których wyrok sądu pierwszej instancji został wydany przed datą wejścia w życie ustawy nowelizującej.

autor: radca prawny Krzysztof Wilk – prawo turystyczne

Tekst opublikowany został w miesięczniku branży turystycznej Wiadomości Turystyczne.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie WT_logo_globus-806x1024.jpg