Kolejny sezon pokazuje wyraźnie, że występujące w Grecji i innych krajach południowych pożary, stają się coraz większym ryzykiem dla biur podróżny organizujących imprezy w tych krajach. Jest to problem poważny, ponieważ dotknięte klęskami żywiołowymi kraje to jedne z najpopularniejszych kierunków turystyki wyjazdowej z Polski. Pożary pojawiają się w tych krajach cyklicznie ale tegoroczna ich eskalacja przekroczyła dotychczasowe doświadczenia w Europie i poważnie zaburzyła ruch turystyczny w środku sezonu. W tym artykule przeanalizujemy, jak z punktu widzenia prawnego wyglądają konsekwencje wystąpienia takich zjawisk.

Do przeanalizowania mamy trzy przypadki, a mianowicie:

  • gdy zjawiska pożarowe całkowicie uniemożliwiają zrealizowanie planowanej imprezy (odwołanie)
  • gdy pożary powodują konieczność zmiany części świadczeń (np. hotel zastępczy)
  • gdy pożary nie wykluczają organizacji imprezy ale klient rezygnuje powołując się na tą okoliczność (zagrożenie).

Odwołanie imprezy turystycznej

Organizator może odwołać imprezę turystyczną (rozwiązać umowę o udział w imprezie turystycznej) powołując się na okoliczność, iż „nie może zrealizować umowy o udział w imprezie turystycznej z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności” (art. 47 ust. 5 pkt 2 ustawy o imprezach turystycznych).

W takim przypadku organizator musi:

  • powiadomić klienta o rozwiązaniu umowy o udział w imprezie turystycznej niezwłocznie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej,
  • dokonać pełnego zwrotu podróżnemu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy.

Odwołanie imprezy z powodu zagrożenia jakim jest pożar powoduje konieczność pełnego zwrotu wpłat na rzecz klientów ale nie prowadzi do automatycznej możliwości bezkosztowej rezygnacji z usług transportowych czy hotelowych. Każdy przypadek wymaga odrębnej analizy pod względem:

  • stanu faktycznego: czy usługa może zostać wykonana np. zamknięcie ruchu lotniczego do danej wyspy uniemożliwia wykonanie lotu i powinno doprowadzić do zwrotu pieniędzy od przewoźnika, ale zamknięcie hotelu przy utrzymanym ruchu lotniczym, już niekoniecznie będzie powodem do zwrotu za bilety.
  • treści umowy: w umowie mogą znajdować się postanowienia dotyczące postępowania w przypadku wystąpienia siły wyższej i uprawnień stron na taką okoliczność,
  • prawa właściwego dla umowy: wiele umów z zagranicznymi przewoźnikami i hotelami będzie podlegało pod przepisy prawa danego kraju.

Podsumowując, gdy z uwagi na pożary organizator odwołuje imprezę turystyczną musi dokonać pełnego zwrotu na rzecz turystów niezależnie od tego czy sam otrzyma zwrot od swoich kontrahentów.

Zmiana programu imprezy turystycznej

Jeżeli realizacja imprezy jest możliwa ale np. z uwagi na występowanie pożarów tylko lokalnie nie da się zrealizować całego programu lub trzeba zmienić rodzaj środka transportu to wprowadzenie takich zmian też będzie uprawniało turystów do bezkosztowej rezygnacji z imprezy turystycznej.

Zgodnie z art. 46 ustawy o imprezach turystycznych, jeżeli organizator turystyki przed rozpoczęciem imprezy turystycznej jest zmuszony zmienić główne właściwości usług turystycznych to podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej za zwrotem wszystkich wniesionych wpłat i bez obowiązku wniesienia opłaty za odstąpienie.

Pojęcie „główne właściwości usług turystycznych” jest bardzo szerokie i wynika z treści art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy o imprezach turystycznych, a obejmuje:

  • miejsce pobytu, trasa i czas trwania imprezy, w tym co najmniej przybliżona data początkową i końcową oraz liczba noclegów zapewnianych w trakcie imprezy turystycznej,
  • rodzaj, klasa, kategoria lub charakter środka transportu, a także informacje dotyczące przejazdów, w szczególności czas i miejsce wyjazdów oraz postojów, a jeżeli dokładny czas nie został jeszcze określony – o przybliżonym czasie wyjazdu i powrotu,
  • położenie, rodzaj i kategoria obiektu zakwaterowania, według przepisów kraju pobytu,
  • liczba i rodzaj posiłków,
  • szczegółowy program zwiedzania, wycieczki lub inne usługi uwzględnione w cenie imprezy turystycznej,

Podsumowując, zarówno odwołanie imprezy jak i zmiana jej głównych właściwości przez organizatora powoduje lub uprawnia klientów do pełnego zwrotu wpłat i stawia organizatora, który poniósł już koszty organizacji imprezy, w niezwykle trudnym położeniu.

Rezygnacja z imprezy turystycznej

Niejednokrotnie będzie też tak, że co prawda w danym kraju występują pożary ale nie dotyczą one regionu, w którym planowana jest impreza turystyczna i nie zagrażają bezpośrednio jej realizacji. Niestety mimo racjonalnych argumentów klienci mogą obawiać się wyjazdu niezależnie od tego gdzie konkretnie występuje zagrożenie.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy o imprezach turystycznych „Podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym czasie przed jej rozpoczęciem”, a zatem organizator nie może nigdy odmówić tego prawa klientowi, nawet jeżeli nie zgadza się z oceną ryzyka podróżnego musi taką decyzję uszanować.

Pozostaje natomiast otwarta kwestia jak będą przebiegały rozliczenia finansowe albowiem zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych:

„Podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie.”

Ważne jest w tym kontekście, że nie wystarczy tylko wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności w miejscu docelowym imprezy ale musi to jeszcze znacząco wpływać na realizację imprezy lub przewóz podróżnych.

Jeżeli takie warunki nie zachodzą to zgodnie z art. 47 ust. 2 ustawy o imprezach turystycznych:

„Podróżny może zostać zobowiązany do zapłacenia odpowiedniej i uzasadnionej opłaty za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej na rzecz organizatora turystyki.”

Opłaty za odstąpienie mogą być określone w umowie, natomiast jeżeli takich w umowie nie ma to:

„wysokość tej opłaty odpowiada cenie imprezy turystycznej pomniejszonej o zaoszczędzone koszty lub wpływy z tytułu alternatywnego wykorzystania danych usług turystycznych. Na żądanie podróżnego organizator turystyki uzasadnia wysokość opłat za odstąpienie od umowy o udział w imprezie turystycznej.”

Podsumowując, nie każda rezygnacja klienta będzie podlegała obowiązkowi pełnego zwrotu, a przy ocenie tego uprawnienia organizator powinien stosować „szerokie spojrzenie” na problem. W orzecznictwie wierze się pod uwagę, że celem imprezy turystycznej jest wypoczynek, a jeżeli ma się od odbywać w sytuacji nawet potencjalnego zagrożenia, czy w środowisku zanieczyszczonym przez pożary, które co prawda ustały, to jeżeli sprawa trafi do sądu, może to być ocenione na korzyść klienta.

autor: radca prawny Krzysztof Wilk – prawo turystyczne

Tekst opublikowany został w miesięczniku branży turystycznej Wiadomości Turystyczne.

Obrazek posiada pusty atrybut alt; plik o nazwie WT_logo_globus-806x1024.jpg