W ostatnich tygodniach otrzymaliśmy wiele pytań dotyczących zmian we wzorach umów biur podróży, które miałyby zabezpieczyć ich przed skutkami epidemii COVID-19. Jak wiadomo, ustawa o imprezach turystycznych chroni w takiej sytuacji przede wszystkim klientów, zapewniając im prawo do pełnego zwrotu wszystkich wpłaconych pieniędzy w przypadku rezygnacji lub odwołania imprezy w związku z epidemią.  Bez znaczenia jest czy organizator poniósł już koszty przygotowania imprezy i czy będzie mógł je odzyskać – to zostało wpisane w jego ryzyko działalności.

W takich okolicznościach każdemu przedsiębiorcy przychodzi do głowy prosty pomysł – czy nie dałoby się tej kwestii uregulować w umowie z klientem w sposób, który nie tyle przechylałby szalę ryzyka na klienta, ale chociaż rozkładał to ryzyko równomiernie? To pierwsze skojarzenie byłoby trafne w przypadku umów pomiędzy przedsiębiorcami lub w innych dziedzinach gospodarki, w której ustawodawca tak mocno nie zaingerował w treść i warunki umów jakie zawierają organizatorzy z klientami, a z taką sytuacją mamy właśnie do czynienia w branży turystycznej.

Regulacje ustawowe – rezygnacja klienta i odwołanie wycieczki

Zgodnie ze słynnym już  art. 47 ust. 4 ustawy o imprezach turystycznych: „Podróżny może odstąpić od umowy o udział w imprezie turystycznej przed rozpoczęciem imprezy turystycznej bez ponoszenia opłaty za odstąpienie w przypadku wystąpienia nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności występujących w miejscu docelowym lub jego najbliższym sąsiedztwie, które mają znaczący wpływ na realizację imprezy turystycznej lub przewóz podróżnych do miejsca docelowego. Podróżny może żądać wyłącznie zwrotu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej, bez odszkodowania lub zadośćuczynienia w tym zakresie.”

Nie wchodząc zatem w dywagacje na temat kiedy mamy do czynienia z okolicznościami, które uprawniają klienta do bezkosztowej rezygnacji (albowiem był on już wielokrotnie poruszany) należy stwierdzić, że co do zasady przepis jest dla organizatorów turystyki bardzo niekorzystny – przenosi na niego całe ryzyko.

Podobnie jest w przypadku odwołania wycieczki przez organizatora (rozwiązania umowy o udział w imprezie turystycznej) przy powołaniu okoliczność, iż „nie może zrealizować umowy o udział w imprezie turystycznej z powodu nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności” (art. 47 ust. 5 pkt 2 ustawy o imprezach turystycznych). W takim przypadku organizator musi dokonać pełnego zwrotu podróżnemu wpłat dokonanych z tytułu imprezy turystycznej w terminie 14 dni od dnia rozwiązania umowy.

Czy te zapisy muszą pojawić się w umowie z klientem?

Konsekwencje rezygnacji klienta i odwołania wycieczki przez organizatora w związku z nadzwyczajnymi okolicznościami zostały zapisane w normach ustawowych i obowiązują niezależnie od tego czy zostaną powtórzone w umowie z klientem lub ogólnych warunkach uczestnictwa. Jak wspominaliśmy w artykule dotyczącym poprawności zapisów w umowach z klientami, niejednokrotnie zapisy ustawowe mimo ich nadrzędności nad umową, muszą być w niej powtórzone z uwagi na obowiązek informacyjny nałożony na organizatora.

W tym przypadku nie mamy do czynienia z taką sytuacją. Ustawa o imprezach turystycznych nakazuje w umowie zamieścić „informację o prawie do rozwiązania przez podróżnego umowy o udział w imprezie turystycznej w każdym momencie przed rozpoczęciem imprezy turystycznej za stosowną opłatą oraz jej wysokości”. Oznacza to, że w umowie MUSI zostać podane, że klient może od umowy odstąpić (brak zapisu oznacza naruszenie obowiązku informacyjnego), ale nie ma obowiązku informowania klienta o podstawach rezygnacji bezkosztowej.

Oznacza to, że w umowie kwestię tę możemy przemilczeć, co nie zmienia faktu, że przepisy te i tak będą obowiązujące na mocy samej ustawy.

Czy zapis można modyfikować?

Oba powołane wyżej przepisy określają konkretne prawa klientów i jakakolwiek umowna modyfikacja byłaby dopuszczalna tylko na korzyść klienta, co w tym przypadku trudno sobie nawet wyobrazić. Zapisy w umowie dotyczące skutków rezygnacji i odwołania wycieczki w warunkach nadzwyczajnych zmodyfikowane w jakikolwiek sposób, który mógłby być uznany za niekorzystny dla klienta, będą stanowiły niedozwolone postanowienia umowne (klauzule abuzywne).

Stosowanie klauzul niedozwolonych w umowach i warunkach uczestnictwa stanowią tzw. praktyki naruszające zbiorowe interesy konsumentów. Są to praktyki zakazane, za których stosowanie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów może na przedsiębiorcę nałożyć karę w wysokości do 10% obrotu osiągniętego w roku poprzedzającym nałożenie kary.

Podsumowanie

Ograniczenie ryzyka związanego z nadzwyczajnymi sytuacjami nie może być dokonane przez ingerencję w postanowienia umów z klientami. Żeby to było możliwe, musiałaby zostać dokonana zmiana ustawy o imprezach turystycznych, a wcześniej zmiana unijnej dyrektywy, której implementację stanowi krajowy akt prawny. Na to się póki co nie zanosi, dlatego jedynym rozwiązaniem jest mitygowanie ryzyka poprzez faktyczne działania biznesowe takie jak negocjowanie zapisów w umowach z kontrahentami dotyczących warunków zwrotów czy negocjowanie późniejszych terminów przedpłat.

Zmiany w umowach z klientami na bardziej „sprawiedliwe” będą nieważne, a dodatkowo mogą tylko doprowadzić do dodatkowych kłopotów z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Wzór umowy i ogólnych warunków uczestnictwa

Jeżeli po przeczytaniu tego artykułu doszedłeś do wniosku, że Twoja umowa i ogólne warunki uczestnictwa nie spełniają wymogów przewidzianych w ustawie, być może zainteresuje Cię opracowany przez prawnika specjalizującego się w prawie turystycznym „Pakiet umów organizatora turystyki i ogólne warunki uczestnictwa (aktualne na 2020 rok)”.

Pakiet umów organizatora turystyki zawiera komplet dokumentów niezbędnych do zawarcia umowy z klientem indywidualnym lub grupowym zgodnych z obowiązującymi przepisami ustawy o imprezach turystycznych oraz prawem ochrony konsumentów. 

Pakiet umów organizatora turystyk zawiera:

  • wzór umowy z klientem indywidualnym
  • wzór umowy z klientem grupowym
  • ogólne warunki uczestnictwa w imprezie turystycznej
  • standardowy formularz informacyjny wymagany ustawą o imprezach turystycznych.

Wszystkie dokumenty są w pełni zgodne z obowiązującymi przepisami prawa i przeszły pozytywną kontrolę Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Urzędu Marszałkowskiego.